Fren sistemi bir aracın tartışmasız en hayati emniyet donanımıdır. Bu sistemin kalbinde ise sürücünün ayak kuvvetini hidrolik güce çeviren fren merkezi (teknik adıyla ana fren silindiri veya tandem merkez) yer alır. Fren pedalına bastığınızda oluşan mekanik itme kuvveti, önce fren servosuna (vestenhaus / vacuum booster) gelir; burada vakum gücüyle katlanarak fren merkezinin pistonlarına iletilir.
Fren merkezi, içerisinde özel sızdırmazlık keçeleri (lastik körük ve contalar) ile ayrılmış iki kademeli piston mekanizması barındırır. Modern araçlarda güvenlik gereği fren sistemi çift devreli (çapraz devre: sol ön-sağ arka, sağ ön-sol arka) çalışır. Merkez içerisindeki pistonlar, haznedeki fren hidrolik sıvısını yüksek basınçla borulara ve hortumlara iter. Bu hidrolik basınç, tekerleklerdeki kaliper pistonlarına ulaşarak fren balatası takımlarını diske doğru sıkıştırır ve aracı milisaniyeler içinde durdurur.
Eski model araçlardaki tek devreli merkezlerde tek bir hortum patladığında tüm fren hidroliği boşalır ve pedal tamamen boşa çıkardı. Günümüz tandem fren merkezlerinde ise devrelerden birinde hortum yırtılsa veya sızıntı olsa dahi, merkezdeki ikinci piston diğer iki tekerleği sıkmaya devam ederek aracın tamamen frensiz kalmasını engeller. Bu hidrolik mekaniğin kusursuz işlemesi, tamamen merkez gövdesinin mikron seviyesindeki pürüzsüzlüğüne ve iç lastiklerin kalitesine bağlıdır.
Sanayide en sık karşılaştığımız tehlikeli durumların başında, sürücülerin 'pedal eskisi gibi tutmuyor' şikayetiyle dükkana gelmesidir. Fren merkezi arızaları genellikle iki şekilde ortaya çıkar: İç kaçak (internal leak) ve dış sızıntı.
Fren hidroliği higroskopik bir sıvıdır; yani ortamdaki nemi sünger gibi çeker. İki yılı aşmış fren hidroliği su toplar ve merkez gövdesinin iç çeperlerinde korozyon (karıncalanma) oluşturur. Piston lastikleri bu pürüzlü yüzeyde gidip gelirken aşınır ve kaçırmaya başlar. Aynı şekilde, aşınan ve incelen fren balatası kaliper pistonlarının dışarıda kalmasına, dolayısıyla merkez haznesindeki hidrolik seviyesinin düşmesine neden olur. Hazne seviyesi minimumun altına inerse fren merkezi sisteme hava çeker ve frenleme anında pedalınız boşa düşer.
| Belirti | Muhtemel Sebep | Usta Çözümü |
|---|---|---|
| Pedala basılı tutulduğunda yavaşça dibe inmesi | Ana fren silindiri iç keçeleri basınç kaçırıyor | Fren merkezi yenilenmeli veya revizyon kiti takılmalı |
| Fren pedalının sünger gibi yumuşaması | Sistemde hava var veya merkez basınç üretemiyor | Sistem havası alınmalı, hidrolik yenilenmeli, merkez test edilmeli |
| Fren hidrolik haznesinde sürekli seviye düşmesi | Dış sızıntı (hortum, kaliper veya merkez arka contası) | Tüm rekorlar, borular ve vestenhaus birleşim yeri kontrol edilmeli |
| Frenlerin bırakılmasına rağmen aracın kasılması | Fren merkezi pistonu geri bırakmıyor / sıkışmış | Merkez sökülüp gövde kontrolü yapılmalı, gerekirse komple değişmeli |
| İlk basışta fren zayıf, pompalayınca sertleşiyor | Merkez supapları bozuk veya balatalar aşırı incelmiş | Fren balataları ve ana merkez tandem devreleri incelenmeli |
Tezgaha gelen birçok araçta gördüğümüz en büyük hata, fren merkezi değiştirilirken tezgah havasının (bench bleeding) alınmamasıdır. Fren merkezini araca bağlamadan önce atölye masasında içine hidrolik doldurulup piston manuel olarak pompalanarak içerideki tüm hava kabarcıkları tahliye edilmelidir. Kuru veya havası alınmamış bir merkez araca takılırsa, ABS bloğuna yoğun miktarda hava basılır ve ABS modülünün havasını sökmek saatler alabilir.
Ayrıca fren merkezi değiştiğinde eski hidrolik asla kullanılmaz; sistem DOT 3, DOT 4 veya aracın fabrika verisi neyi gerektiriyorsa tamamen yeni sıvıyla doldurulup 4 tekerlekten sırayla hava alma işlemi (bleeding) yapılmalıdır. Fren şakaya gelmez; sızdırmazlık elemanı deforme olmuş bir fren merkezini 'idare eder' diyerek kullanmak, acil frenleme anında frenin tamamen boşalmasına neden olur.
Aşağıdaki parçalar motor kodu ve parça grubu filtresiyle stoklarımızdan seçilmiştir. Sipariş öncesi şase numarasıyla kesin uyum teyidi yaptırabilirsiniz:
Bu durum klasik bir fren ana merkezi iç kaçak (internal leak) belirtisidir. Pedala basılı tuttuğunuzda dışarıya sıvı sızmasa bile, merkez silindirinin içindeki lastik piston keçeleri aşındığı için hidrolik sıvı pistonun arkasına kaçar ve sistem basıncı tutamaz. Güvenlik açısından merkezin acilen değişmesi gerekir.
Gövde iç yüzeyinde korozyon, pas veya çizik yoksa kaliteli bir tamir takımı keçesi geçici çözüm sağlayabilir. Ancak merkez gövdesi zamanla aşındığı için mikron seviyesindeki pürüzler yeni takılan lastikleri de kısa sürede yırtar. Usta tavsiyesi olarak sürüş emniyeti için fren merkezinin komple OEM standartlarında sıfır parça ile değiştirilmesi önerilir.
Fren hidroliğinin azalması iki nedenden kaynaklanır: Ya fren hortumları, kaliperler veya fren merkezinin arka contasından dışarıya sızıntı vardır ya da fren balataları aşındığı için kaliper pistonları ileri çıkmış ve hazne sıvısı sistem borularına çekilmiştir. Öncelikle balata kalınlıkları kontrol edilmeli, ardından hidrolik kaçak testi yapılmalıdır.